Het ‘groeiverdienmodel’ van de luchtvaart

Even lekker in een Boeing 747 zitten? Geen probleem. Boek een ‘all-inclusive’ bij Corendon en geniet van deze ‘experience’. Een pracht column van Esther Bijlo in de Nederlandse krant Trouw van 29 mei 2020: “Maar we kunnen toch nog niet op vakantie? Wel dicht bij huis, aan de ‘Costa Holanda’. Het hotel staat handig vlak bij het knooppunt A4/A9 en het vliegtuig staat ernaast. De kist gaat alleen niet omhoog. Maar ach, er is een ‘gratis shuttle-service naar de Beachclub’ in Zandvoort en ongeveer 24 uur per dag drank en eten.

Dit zal niet het gewilde tripje zijn van de hoogopgeleide, jonge stedeling die afgelopen maandag deze krant opende. Die groep, tussen 25 en 34 jaar oud, vliegt relatief veel – althans voorheen – staat in een rapport van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM). Tegelijk zeggen zij vaak ‘milieubewust’ te zijn, klonk het bijna bestraffend. Het is lastig, stelt het KiM, om de veelvliegers tot ander gedrag te motiveren. Prijsprikkels wellicht en de uitstoot afkopen met bomen. Misschien kan de overheid vakanties binnen Europa aanprijzen? Ja, dat zal de kosmopolitische stadsbewoner leren, als de staat zegt dat de Ardennen ook leuk zijn.

De hele rataplan

Het KiM doet meer suggesties om de vlieggewoonte de groene kant op te ‘nudgen’, maar erkent de beperkingen daarvan. Gedragsinterventies moeten deel uitmaken van ‘een breed pakket aan maatregelen’, benadrukken experts. De hele rataplan: een vliegbelasting, betaalbare en comfortabele alternatieven voor het vliegtuig of restricties aan de groei van de luchtvaart. Anders is het ongeloofwaardig.

Nu is het de vraag wat de coronacrisis voor het veelvliegen zal betekenen. Wellicht fungeert het verplichte thuiszitten en dichtbij re­creëren niet als een duwtje, maar als een flinke oplawaai die het gedrag lange tijd zal veranderen. Dat weten we niet. Wat we wel weten is dat de luchtvaart al voor de pandemie in zwaar weer zat. De uitstoot van broeikasgassen door vliegen steeg nog steeds, de reductieplannen zijn bij lange na niet in lijn met ‘Parijs’. De vliegindustrie was economisch al ongezond. Tijd voor een slimme sanering, zou je denken, die de luchtvaart compacter, groener en weerbaarder maakt. Dan snapt die hoogopgeleide stedeling ook wel dat een beetje minder het vliegtuig pakken niet zo’n heel absurd idee is.

Nu wil het toeval dat het kabinet vorige week een nieuwe Luchtvaartnota uitbracht, met vergezichten tot 2050. Het woord ‘minder’ wordt echter angstvallig vermeden. Tuurlijk, de CO2-uitstoot en andere vervuiling moet omlaag. Dat kan op drie manieren, stelt de nota. Techniek en innovatie (stillere vliegtuigen, biobrandstoffen), compenseren van uitstoot en ‘alternatieven voor vliegen’, zoals het stimuleren van de trein, duurder ticket, gedragsverandering.

Nee toch! Wat een perverse suggestie

En dan staat er verschrikt: ‘In het kader van het derde spoor wordt soms ook gepleit voor het terugbrengen van het aantal vluchten van en naar Nederland’. Nee toch! Wat een perverse suggestie. ‘Door het stellen van duidelijke grenzen aan de toegestane CO2-uitstoot kan de luchtvaart daarbinnen groei verdienen’, is het antwoord. Het zogeheten ‘groeiverdienmodel’. Kan het schoner dan de doelstelling? Mooi, dan kan het aantal vluchten weer omhoog.

Je zou dan verwachten dat die doelen in ieder geval ambitieus zijn. Dat is moeilijk zo te betitelen. In 2030 moet de uitstoot van de luchtvaart op het niveau zijn van 2005, een goed gekozen peiljaar dicht bij de piek in emissies vlak voor de financiële crisis. Terwijl de klimaatakkoorden, en dus de meeste andere sectoren, 1990 als uitgangspunt hebben. Tussen die twee jaren is de uitstoot van de Nederlandse luchtvaart meer dan verdubbeld. Wat betreft vliegen hanteert Nederland een ‘adaptief klimaatbeleid’, oftewel: we gaan pas harder lopen als dat internationaal verlangd wordt en dat is niet zo.

Zonder de coronacrisis is het al een teleurstellend vergezicht, dat tot 2050 niet anders kan denken dan in ‘groeiverdienmodellen’, behouden wat er is. Maar ook nu 90 procent van het vliegverkeer platligt, reikt de verbeelding niet ver: ‘Het kabinet verwacht dat de strategische vraagstukken op de lange termijn dezelfde zullen blijven.’

Mooi gezegd Ester. Volg Esther Bijlo op twitter.