Luchtvervuiling: Greenpeace krijgt opnieuw gelijk van rechter

Persbericht van Greenpeace België: “Na een rechtsgang van bijna 3 jaar heeft nu ook de beslagrechter Vlaanderen veroordeeld voor gebrekkig beleid tegen luchtvervuiling in de rechtszaak aangespannen door Greenpeace. De Vlaamse regering is verplicht om spoedig met een veel sterker luchtactieplan te komen dat wel in lijn is met de Europese wetgeving, en moet in tussentijd de door de rechtbank van eerste aanleg opgelegde dwangsommen betalen. 

Greenpeace daagde de Vlaamse regering in 2017 voor de rechter omwille van de ongezonde lucht in Vlaanderen, en meer bepaald het blijvend overschrijden van de Europese normen voor stikstofdioxide (NO2). De rechter gaf Greenpeace gelijk en oordeelde dat de Vlaamse regering binnen het jaar na de betekening van het vonnis (6 november 2018) een luchtkwaliteitsplan moest opstellen, dat aantoont hoe deze illegale overschrijdingen zo snel mogelijk weggewerkt kunnen worden.

Het plan waarmee de Vlaamse regering vorig jaar op de proppen kwam, beantwoordde hier hoegenaamd niet aan, oordeelde Greenpeace. “Dit is een vrijblijvend plan zonder tanden. Het bevat geen garanties dat de luchtkwaliteit op korte termijn zal verbeteren. Daarom stuurden wij eind vorig jaar een deurwaarder naar het kabinet van minister Demir, om de naleving van het vonnis af te dwingen via de dwangsom die de rechtbank van eerste aanleg erin opnam”, zegt Valerie Del Re, directeur van Greenpeace België.

Het Vlaams Gewest ging daartegen in verzet en zo kwam de zaak voor de Brusselse beslagrechtbank. Die publiceerde vandaag haar vonnis. Dat vonnis volgt de argumenten van Greenpeace, en bevestigt dat het huidig luchtkwaliteitsplan niet voldoet. “Op vraag van minister Demir had Greenpeace de afgelopen maanden overleg met de minister en de experts in de administratie. Dat leidde helaas niet tot een ambitieuzer plan. Maar in een rechtsstaat moet ook een overheid haar plichten nakomen, en dat wordt bevestigd met dit vonnis”, zegt Johan Verstraeten, advocaat voor Greenpeace in deze rechtszaak.“In de huidige coronacrisis wint dit vonnis nog aan belang. Eerste onderzoeken suggereren namelijk dat luchtvervuiling mensen kwetsbaarder maakt voor de gevolgen van infectieziektes zoals covid-19. Bovendien sterven er in dit land nog altijd jaarlijks meer dan 9000 mensen vroegtijdig vanwege ongezonde lucht. Dat zijn er bijna evenveel als de 9.822 coronadoden die al in België te betreuren vielen. Met een ambitieus plan voor een betere luchtkwaliteit kan de Vlaamse regering drie vliegen slaan in één klap: gezondheid, klimaat en leefbaarheid“, aldus Valerie Del Re.

Greenpeace zal het geld van de dwangsommen specifiek inzetten in de strijd voor gezondere lucht, zoals met de oprichting van een onafhankelijk fonds om lokale initiatieven te ondersteunen.”

Vliegerplein: belast kerosine

Een kort artikel van het burgerplatform Vliegerplein: “Een punt dat wij sinds onze eerste acties 5 jaar geleden benadrukken is de totale afwezigheid van btw & accijnzen op vliegtuigbrandstoffen. Dit maakt dat de luchtvaartsector een onevenredig concurrentieel voordeel toegeschoven krijgt ten opzichte van de andere vervoersvormen of het nu de trein, de FlixBus of de auto is. Als op kerosine dezelfde belastingen zouden geheven worden als op motorbrandstoffen, dan kost een enkele TUI-vlucht van Antwerpen naar Spanje ongeveer 5000 € meer dan nu. Aan 100 passagiers per vliegtuig, reken het maar uit. Gedaan met de 29,95 promo.

Nu begint dit probleem eindelijk te dagen bij de politiek en niet bij de minsten. Euro-commissaris Frans Timmermans laat zich hierover uit in een recent interview in Knack :

“We moeten een prijs zetten op koolstof. We zien dat zoiets in het emissiehandelssysteem werkt. Ook de vliegtuigsector moet meedoen, op een eerlijke manier. Een belasting op kerosine had er al lang moeten zijn, en daar gaan we ook aan werken. Het is onbegrijpelijk dat iedereen die z’n auto voltankt belastingen moet betalen, terwijl vliegtuigen daar nog steeds aan ontsnappen”

Een gelijker fiscaal speelveld voor alle vervoersvormen, gaat het er nu eindelijk van komen ?”

Vliegerplein tegen illegale uitbreiding luchthaven

Het burgerplatform Vliegerplein heeft nieuws… “Het moment” komt dichter bij nl. de dag van de zitting van 25 september 2020. Even het geheugen opfrissen:

Vliegerplein en Verlenging Nooit dagvaardden eind 2019 voor de correctionele rechtbank :

  • de Vlaamse Overheid: Agentschap Wegen en Verkeer en het departement Mobiliteit en Openbare Werken, de beide leidende ambtenaren, hun bevoegde minister en de minister-president, als vertegenwoordiger van de regering en eigenaar van de gronden.
  • LOM Antwerpen NV (Luchthaven Ontwikkelings Maatschappij) als erfpacht- en opstalhouder, en zijn gedelegeerd bestuurder, tevens leidend ambtenaar van het departement Mobiliteit en Openbare Werken,
  • LEM Antwerpen NV, als private uitbater (#EGIS dus)

Redenen van de dagvaarding zijn de illegale uitbreiding van het vliegveld, de bouwovertreding ter gelegenheid van de aanleg van de tunnel en de exploitatie zonder milieuvergunning. Vliegerplein eist het herstel van de landbouwzone in haar oorspronkelijke staat zoals opgelegd door de bouwvergunning.

Zodus, al gaat de manipulatie nog zo snel, de rechtsstaat achterhaalt haar wel, en dat met de hulp van wakkere en actieve burgers, en de wakkere en actieve besturen van Mortsel en Borsbeek, die zich als burgerlijke partij bij onze strafvordering hebben aangesloten. We rekenen er op dat de rechterlijke macht samen met ons, Gemeente Borsbeek en Stad Mortsel, de aangegeven overtredingen van gewestplannen, milieuvergunningen en bouwtoelatingen zal vaststellen en vooral dat de uitvoerende macht op dezelfde wijze gevolg geeft aan het vonnis als voor elke andere burger die dezelfde misdrijven zou begaan. De wet geldt voor iedereen.

Bouwen, verharden en sluikstorten in landbouwgebied zijn ernstige misdrijven met het inpalmen van een stuk openbare weg als kers op de taart. Je moet zelf maar eens een tuinhuis zetten dat iets te hoog is of een stukje van het trottoir proberen toe te voegen aan uwe voorhof.”

Klacht overlast

Hieronder een klacht van buurtbewoners uit Deurne. “Deze klacht heeft mijn vrouw zonet ingediend bij de luchthaven. Sinds er tot op heden niets positiefs veranderd is naar aanleiding van onze klachten, stuur ik jullie dus een kopie van de klacht.

Sinds deze ochtend 8 u 15 t.e.m dit ogenblik zijn er weer verschillende geluidsoverlast te melden van enerzijds draaiende motoren, opstijgende/landende vliegtuigen, over- en of zijlings langs vliegende vliegtuigen en dit rond volgende tijdstippen:

8u 20, 9u, 9u30, 10u15, 10u25, 10u35, 10u55, 11u15, 11u44, 12u05, 13u40, 14u45, 15u, 15u30, 16u10, 16u45, 17u12, 17u40.

U kan zien dat dit voor een zondag overdreven veel is. Zelfs voor een normale weekdag is dit overdreven veel, bijna om de 30 min gemiddeld is er geluidsoverlast. U zal wel moeten toegeven dat dit onleefbaar is.

Vermist er maar 2 vluchten op jullie website vermeld staan en er geen touch -and go vluchten mogen uitgevoerd worden op een zondag vraag ik me af waar al deze vluchten vandaan komen.

Deze bijna continue geluidsoverlast maakt wonen rond de luchthaven zeer onaangenaam en meer en meer onleefbaar.
Ik vraag met aandrang deze situatie aan te pakken zodat wij weer kunnen wonen en leven zoals dat ons volste recht is. Ik hoop van u een concrete lijst te krijgen van de maatregelen die u gaat nemen.”

ATV gaat uit de bocht…

Op vrijdag 10 juli 2020 om 11:40 schreef de Gazet van Antwerpen: “Antwerpse luchthaven ontvangt eerste toeristen sinds lockdown: “We vertrekken met een dubbel gevoel”. “We zijn blij dat we op vakantie kunnen vertrekken, maar tegelijkertijd is er ook enige onzekerheid. Wat als het virus opnieuw in kracht toeneemt?” (…) Het was de eerste commerciële vlucht vanuit Deurne sinds het begin van de lockdown. Het leven op de luchthaven komt zo stilaan terug op gang.” Dezelfde avond verscheen er ander artikel, overgenomen van ATV…

ATV van vrijdag 10 juli 2020 om 18:30: “Reizigers vertrekken blij en vol vertrouwen opnieuw vanaf Antwerp Airport“. “Na bijna 4 maanden met amper vluchten ontving Antwerp Airport voor het eerst opnieuw toeristen vandaag. Een voorzichtige opstart, met een vlucht naar Split in Kroatië en een vlucht naar Ibiza. Beide vluchten zaten wel goed vol. Maar de luchthaven heeft wel grote verliezen geleden door de crisis.”

De loftrompet voor de luchthaven werd natuurlijk prompt overgenomen door de Gazet van Antwerpen. Heeft de luchthaven grote verliezen geleden? Ongetwijfeld, maar dit was zeker niet de enige sector. En de gezondheid van de mensen. Telt die dan niet?!

Hoe belangrijk is de luchtvaart écht?

In Nederland klinken de kritische stemmen over de luchtvaartsector luider dan in Vlaanderen. In de Nederlandse krant Trouw van dinsdag 7 juli 2020 laat Hanne Obbink eens een ander geluid horen…

“Deze maand ­rekent Schiphol op zo’n 500 tot 650 vluchten per dag. Nog steeds veel minder dan vorig jaar midden in de zomerdrukte, maar in de omgeving van het vliegveld wordt toch al verzucht: rustig in de tuin van de zon genieten is er niet meer bij. En: wat was het een verademing, die tijd zonder vliegverkeer.

Wie hoopte dat de coronacrisis tot blijvende verandering in de luchtvaart kon leiden, met schone luchten en minder overlast, weet ­inmiddels beter. Half mei maakte minister ­Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) haar Luchtvaartnota openbaar. De crisis komt daar slechts terloops in voor en de vraag of die aanleiding moet zijn voor een koerswijziging, wordt niet eens gesteld.

Anderhalve week geleden, toen het kabinet ­bekendmaakte hoe het steunpakket van 3,4 miljard euro voor de KLM eruit ziet, was dat niet anders. Het kabinet koerst af op terugkeer naar business as usual, merkten critici op. Meer niet.”

Aantrekkelijke vestigingsplaats
“Waarom grijpt het kabinet de crisis niet aan voor nieuw luchtvaartbeleid? Het antwoord op die vraag is eenvoudig: elke brief, elke nota van het kabinet over de luchtvaart begint en eindigt met de stelling dat het netwerk van ­bestemmingen van Schiphol, samen met een goed draaiende KLM, van cruciaal belang is voor de Nederlandse economie. Dat moet dus behouden blijven. Want het levert werk op en maakt Nederland aantrekkelijk als vestigingsplaats voor hoofdkantoren van internationale bedrijven.

Die bewering is al zo vaak gedaan dat het bijna vanzelf lijkt of ze waar is. Maar is dat wel zo? “Schiphol en KLM onmisbaar voor de ­Nederlandse economie? Nee”, zegt Walter Manshanden heel beslist. Hij doet al een kwarteeuw studie naar de luchtvaart, tegenwoordig bij het Netherlands Economic Observatory, een bureau voor economisch onderzoek. “De economische groei in Nederland wordt niet veroorzaakt door de luchtvaart, maar andersom: de luchtvaart groeit door stijgende welvaart.”

Tegen welke prijs?
“Zo’n 70 procent van de mensen die via Schiphol reizen, zijn toeristen, legt Manshanden uit. “De welvaartsgroei leidt ertoe dat we vaker willen reizen. Dát verklaart de groei van het vliegverkeer. Dat is niet onbelangrijk, want vrije tijd is een groot goed – net als ­onderwijs en gezondheidszorg. Maar moet je daarvoor vliegen? En tegen welke prijs?”

Is het netwerk van Schiphol dan niet van wezenlijk belang voor het vestigingsklimaat in Nederland? Manshanden heeft er z’n vragen bij. “Elke stad van enige omvang heeft een luchthaven. Ja, Schiphol heeft een groter netwerk met rechtstreekse vluchten dan veel ­anderen. Maar is dat doorslaggevend voor internationale bedrijven? Die komen ook af op de voorzieningen in een land, en in Nederland ook op gunstige fiscale regels. Bereikbaarheid is hoogstens één van de factoren.” (…)

Hard bewijs dat de luchtvaart de groei aanjaagt, is er niet
“Hoe zit het dan met die bijdrage van Schiphol en KLM aan de Nederlandse economie? Minister Van Nieuwenhuizen zelf liet het uitzoeken door onderzoeksbureau Decisio. Dat leverde enige helderheid op, maar ook een aantal vragen.

Het ‘luchthavenproduct Schiphol’ – het vliegveld zelf, de luchtvaartmaatschappijen, beveiliging, horeca enzovoorts – bood in 2018 samen met alle toeleveranciers aan 113.000 mensen een baan. Het geld dat daarmee verdiend werd, droeg voor 1,3 procent bij aan het bruto binnenlands product. “Niet te verwaarlozen”, vindt Decisio, maar het geeft Schiphol “als zelfstandige banenmotor geen doorslaggevende rol in de economische groei”.

Maar Schiphol is niet alleen een werkgever, het vliegveld is ook belangrijk voor het vestigingsklimaat – zoals het kabinet steeds benadrukt. En dan wordt het ingewikkeld. Want welke bijdrage levert Schiphol daarmee aan de economie?

Dat is niet vast te stellen, concludeert Decisio. Groei van de luchtvaart en van de economie gaan wel gelijk op, maar welke van de twee de oorzaak is en welke het gevolg, is onduidelijk. Hard bewijs dat de luchtvaart de groei aanjaagt, is er niet, laat staan cijfers over wat dat dan oplevert. “Er is zeker ook geen ­bewijs dat groei van de luchthaven géén bijdrage levert aan de economische groei”, schrijft Decisio er voor de zekerheid bij.

Speelt het bestemmingennetwerk wel écht een rol?
Onderzoeksbureau CE Delft gaat verder. In opdracht van de stichting Natuur & Milieu ­beoordeelde dat een aantal veelgehoorde ­argumenten op hun wetenschappelijke merites. Nee, over het belang van de luchtvaart voor het vestigingsklimaat is bijna niets met zekerheid te zeggen, stelt ook CE Delft. (…)

‘Je kunt beter spreken van een beperkte opbouw’
Het kabinet is bezig ‘to waste a good crisis’, vindt Hans Buurma, voorzitter van de Werkgroep Toekomst Luchtvaart. Dat is een club van betrokken burgers die al jaren de ene na de andere kritische beschouwing de ­wereld ­instuurt. “De Luchtvaartnota blokkeert een nieuwe koers”, luidt kort en goed hun standpunt.

Buurma’s werkgroep deed alvast wat de RLI adviseert: het netwerk van Schiphol onder de loep nemen. Schiphol zat in 2018 op 500.000 vluchten. Daar zaten 89.000 vluchten bij die nauwelijks een bijdrage leveren aan handelsrelaties vanuit Nederland. Die conclusie trekt de werkgroep uit CBS-cijfers: de handel met de regio rond de bestemming van die vluchten stelt weinig voor. Daar komen nog eens 30.000 goedkope stedenvluchten bij die ­zonder schade aan het vestigingsklimaat ­geschrapt kunnen worden. Voor zijn bijdrage aan de economie heeft Schiphol dus aan 400.000 vluchten per jaar ruimschoots ­genoeg.

“De luchtvaart lag zo goed als stil”, zegt Buurma. “Als je daarvan uitgaat, hoef je die 400.000 vluchten niet eens krimp te noemen, je kan beter spreken van beperkte opbouw. Dán maak je gebruik van de kansen die de crisis biedt.”

ATV: luchthaven klaar voor heropstart…

Blijkbaar zijn ze het lachen nog niet verleerd op het vliegveld van Deurne. In juni 2020 waren er 2.894 passagiers op de luchthaven van Deurne. Een verschil met – 90,8% in vergelijking met juni van vorig jaar. De bewegingen lagen toch nog vrij hoog: 3.106 bewegingen tegenover 3533 in juni 2019. Bezige bijtjes zullen we maar zeggen…

ATV liet ons gisteren weten dat na een periode van bijna vier maanden de Antwerpse luchthaven zich opmaakt voor een herstart. “Vrijdag begint luchtvaartmaatschappij TUI fly met haar eerste vluchten naar Split en Ibiza vanuit Deurne. Het aangepaste zomerprogramma van TUI fly zorgt voorlopig voor een beperkt aantal vluchten per dag. In september volgt de opstart van de luchtvaartmaatschappij Air Antwerp en wordt de luchthaven opnieuw met Londen City verbonden.”

Niet lachen aub: “Om de veiligheid van passagiers en personeel te garanderen, heeft Luchthaven Antwerpen verschillende maatregelen genomen. Zo is het dragen van een mondmasker verplicht in het volledige luchthavengebouw. Het ontsmetten van de handen kan aan de verschillende ontsmettingsposten verspreid over de luchthaven. Verder werden de balies voorzien van schermen uit plexiglas en maken stickers op de vloer de passagiers attent om steeds de social distancing van 1,5 meter goed te bewaren. Aan de veiligheidscontrole wordt elk bakje ontsmet en schoongemaakt en alle medewerkers op de luchthaven dragen mondmaskers en handschoenen.

Om het comfort van de passagiers te verhogen hebben ze tevens de mogelijkheid om mondmaskers, handschoenen en desinfecterende alcoholgel aan te kopen via de automaat aan de hoofdingang van de luchthaven.”

En nuttig om te weten volgens ATV: “The Flyshop alsook de splinternieuwe tax free shop zijn open. Ook hier wordt er rekening gehouden met de veiligheids- en afstandsmaatregelen. Contactloos betalen in The Flyshop en in de tax free shop is mogelijk en wordt ook sterk aanbevolen.”

En als toetje: “De luchtvaartmaatschappijen hebben zelf ook een aantal maatregelen genomen om de veiligheid tijdens de vlucht te garanderen.”

Trein ter vervanging van vliegtuig…

Er beweegt wat in ons landje. Zou de trein een alternatief kunnen vormen voor het (hinderlijk) vliegverkeer? Kunnen vluchten uit Brussel, Deurne of andere luchthavens vervangen worden door een treinrit? De federale overheid gaat bestuderen of en tussen welke steden het kan. Het Nieuwsblad van 2 juli 2020: “Nu er opnieuw een nachttrein is vanuit Brussel naar Wenen en de luchtvaart steeds meer in beeld komt in de klimaatdiscussie, wil de FOD Mobiliteit uitzoeken hoe het vervoer tussen bestemmingen duurzamer en milieuvriendelijker kan. “De afgelopen maanden zijn er verschillende resoluties in het parlement geweest. Deze studie is daar het resultaat van”, zegt Thomas De Spiegelaere, woordvoerder van de FOD Mobiliteit.

Er wordt gekeken naar “de mogelijkheden voor een vervanging van een deel van het luchtvaartverkeer vanuit Brussels Airport en de andere luchthavens in België (Oostende, Charleroi, Luik, Deurne en Kortrijk) naar het spoorverkeer”. Een studiebureau zal uiteindelijk moeten komen tot een lijst van mogelijke stedenparen waarvoor een overstap kan. “Je kan zowel denken aan transferverkeer als bestemmingsverkeer. Een klassieker is een verbinding van Brussel naar Schiphol, voor een aansluiting richting Canada”, legt De Spiegelaere uit. “Op eventuele bestaande treinverbindingen kan bekeken worden of het aanbod breder kan.”

Meer comfort

“Een eerste deel van de studie moet nog dit jaar klaar zijn. Het moet het huidige internationale spoor- en luchtverkeer in kaart brengen: wat is de markt voor elk type vervoer? In een tweede deel, volgend jaar, wordt een vergelijking gemaakt tussen sporen en vliegen op het vlak van reistijd, prijs, comfort en flexibiliteit. Daarbij wordt rekening gehouden met het huidige beleid en de verwachtingen tot 2030. (…) “

“Bij de actiegroepen Back on Track Belgium en Vliegerplein tonen ze alvast interesse in de studie en houden ze de resultaten in de gaten. “Maar de grote vraag is wat de intentie van de studie is. Waakzaamheid is geboden”, waarschuwt Piet De Roeck van Vliegerplein. Hij wijst ook op de miljoenensteun die (regionale) luchthavens zoals Antwerp Airport ontvangen.”

Minister teruggefloten over trainingsvluchten

De minister die dacht dat hij het aantal trainingsvluchten kon verdubbelen zonder dit te voor te leggen aan de omwonenden, werd teruggefloten door de raad voor vergunningsbetwistingen.

Het Laatste Nieuws van 30 juni 2020: “Nadat de stad Mortsel en gemeenten Borsbeek en Boechout beroep aantekenden, heeft de Raad voor Vergunningsbetwistingen een besluit van voormalig Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw Koen Van Den Heuvel (CD&V) vernietigd. De aanpassing moest duidelijkheid scheppen over de interpretatie van ‘vlucht’ en ‘vliegbeweging’ in het kader van trainingsvluchten op de Antwerpse luchthaven.

Het Vlaams departement Omgeving had een verzoek tot bijstelling ingediend voor de milieuvergunningsvoorwaarden van de uitbater van de Antwerpse luchthaven. Aan de basis lag een spraakverwarring over een ‘vliegbeweging’ en een ‘vlucht’. Bij een vliegbeweging stijgt en landt het vliegtuig op dezelfde luchthaven. Denk maar aan een trainingsvlucht. Bij een vlucht stijgt het vliegtuig op op de ene luchthaven en landt het elders op een andere luchthaven.

De milieuvoorwaarden die het aantal trainingsvluchten bepaalt, werd in het besluit versoepeld door het aantal toegelaten vliegbewegingen tussen 2019 en 2022 met meer dan 50 procent te verhogen: van 10.000 naar 18.000 bewegingen. Daarvoor was er sprake van 10.000 ‘vluchten’, nu van 18.000 ‘bewegingen’. “Door één vlucht te definiëren als twee bewegingen wordt er een loopje genomen met de milieuvergunning voor de luchthaven van Deurne”, klonk het bij de gemeente Boechout.”

Versoepeling

En dus tekenden de besturen van Mortsel, Borsbeek en Boechout beroep aan bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen, omdat de voorwaarde in feite een versoepeling was van het aantal toegelaten trainingsvluchten. De gemeentes krijgen nu gelijk. Volgens de Raad heeft de beslissing het voorwerp van de verzochte bijstelling zodanig gewijzigd, dat het openbaar onderzoek en de verleende adviezen zinledig werden gemaakt. (…)”

Vliegvakantie? Coronavirus vliegt mee…

Hoe veilig is vliegen in deze coronatijden? Op langere vluchten valt niet uit te sluiten dat passagiers met het virus besmet raken.En de maatregelen die getroffen worden kunnen niet alle risico’s voorkomen. De Standaard van donderdag 18 juni 2020: “Afgaand op de informatie van deze ene vlucht zou de besmettingskans met het nieuwe coronavirus op een middel­lange vliegroute, voor mensen die geen mondmasker dragen, tussen drie en vier procent liggen.

Lucht ververst

In ons land behoort TUI bij de luchtvaartmaatschappijen die na de lockdown de draad van het passagiersvervoer weer oppakken. Het bedrijf volgt daarbij de regels die door de Europese luchtvaartorganisatie EASA zijn uitgevaardigd, zegt woordvoerder Piet Demeyere. Daarbij horen een dagelijkse desinfectie van de cabine, inclusief besmettingsgevoelige stoelriemgespen en klaptafeltjes. ‘Daarnaast mogen er geen wachtrijen meer staan bij de toiletten, is de service beperkt tot één maaltijd en wordt de duty-freeronde geschrapt. Het personeel draagt uiteraard handschoenen en mondmaskers. En de lucht in het vliegtuig wordt constant ververst en gezuiverd.’

(…) Maar niet alle risico is met filtering te voorkomen. Enkel virus dat zich verspreidt via de lucht, wordt ermee uit circulatie gehaald, terwijl verspreiding door de lucht waarschijnlijk niet de voornaamste manier is waarop het sars-CoV-2-virus, dat covid-19 veroorzaakt, mensen besmet. De meeste wetenschappers, daarin gevolgd door de Wereldgezondheidsorganisatie, denken dat het virus vooral door aanhoesten en -niezen wordt verspreid, en in tweede instantie door aanraking van besmette oppervlakken. Daar doet een luchtfilter niets tegen, en ook desinfectie van vliegtuigen vermag niets tegen rechtstreeks aanhoesten.

Een uitbraak van de longziekte sars, na een langeafstandsvlucht tijdens de epidemie van 2003, stelt wat dat betreft niet gerust. Die epidemie, die eveneens fatale longontsteking deed ontstaan, werd uitgelokt door een coronavirus dat verwant is met de verwekker van covid. In het artsenblad New England Journal of Medicine is een reconstructie te vinden van de drie uur durende vlucht op 15 maart 2003 met een Boeing 737-300 tussen Hongkong en Peking. Een koortsige passagier, een 72-jarige man die in een ziekenhuis in Hongkong zijn broer met sars was gaan opzoeken, stak toen minstens 23 van de in totaal 122 passagiers en bemanningsleden aan. Die besmette passagiers besmetten op hun beurt na de vlucht zeker dertien andere mensen. Vier aangestoken mensen zouden overlijden (ook de 72-jarige man stierf).

Besmetting via stewards

Op de vlucht raakten vooral reizigers die in de buurt van de zieke hadden gezeten, besmet, leert de analyse. Verrassend was dat passagiers aan weerszijden van de man niet besmet raakten, maar passagiers in de rijen voor hem wel. (…) Dat wijst op contactbesmetting, misschien via twee stewards die ook besmet raakten. Een andere mogelijke besmettingsroute was het toilet – coronavirussen komen voor in uitwerpselen. Het toilet, met zijn sterke afzuiging, zou die virussen in de lucht hebben gebracht.

Ventilatie is dan cruciaal, lieten ingenieurs van de Amerikaanse Purdue-universiteit in een modelstudie zien. Passagiers in een Boeing 767, gezeten binnen de zeven rijen van een zieke, hebben bij een vijf uur durende vlucht een kans op de drie om besmet te raken. Bij een vlucht van drie uur in een kleinere Boeing 737 was de kans een op de vijf. De onderzoekers gingen uit van de gangbare ventilatie op een Boeing, waarbij verse lucht boven aan de cabine binnenkomt en gebruikte lucht onderaan wordt afgezogen. Inlaat en uitlaat omwisselen zou het risico halveren, rekenden de ingenieurs voor. De lichaamswarmte van de passagiers zou de verse lucht dan doen opstijgen (warme lucht stijgt) waardoor minder turbulentie rond hun hoofd zou ontstaan dan wanneer schone buitenlucht, zoals nu, naar beneden wordt gezogen. Precies de turbulentie rond iemands hoofd verhoogt de kans dat hij virusdeeltjes binnen krijgt, wanneer in zijn buurt iemand niest of hoest.